4 ) بررسى بيشتر مفهوم " فرّق " در روايات : با بررسى رواياتى كه عبارت " فرق " يا " يفرّق " در آنها به كار مىرود در مىيابيم كه هر چند ، گاه قرائنى وجود دارد كه نشان مىدهد مراد از اين واژه ، خصوص صورت دخول است ، ولى غالباً مراد از اين واژه معناى اعم است ، چه حكم مترتب شده اختصاصى به صورت دخول ندارد ، بلكه گاه با تصريح به عدم دخول كلمهء فرّق را به كار برده است بلكه گاهى به طور مطلق حكم به تفريق شده ، لكن از ادلهء خارجى مىدانيم كه منظور خصوص صورت عدم دخول است ، پس ما با چهار گونه روايات مواجه هستيم . گونه اول : مراد از تفريق ، خصوص صورت دخول است ، از باب نمونه : سألت ابا جعفر « عليه السلام » عن رجل تزوج بالعراق امرأة ، ثم خرج الى الشام ، فتزوج امراة اخرى فاذا هى اخت امرأته الّتى بالعراق ، قال يفرق بينه و بين الّتى تزوجها بالشام و لا يقرب المرأة حتى تنقضى عدّة الشامية « 1 » از ثبوت عده ، روشن مىگردد كه زن شامى ، مدخوله بوده است . - انّ عليا اتى برجل تزوج امراة على حالتها ، مخلده و فرق بينهما « 2 » ذكر " جلد " نشانگر دخول به زن جديد مىباشد . گونه دوم : جايى كه حكم روايت اختصاصى به صورت دخول ندارد ، از باب نمونه : - عن ابى عبد الله « عليه السلام » قال : اذا اسلمت المرأة و زوجها على غير الاسلام فرّق بينهما « 3 »

--> مىباشد روشن است . معناى دوم : جزاء در هنگام تحقّق شرط ، تحقق مىيابد ، نه قبل و نه بعد از آن ، در بحث ما ، ظاهر شرط اين است كه عقد محرم ، به تنهايى براى حرمت ابد كافى است ، با ادله مقيده ، اين اطلاق مقيد به صورت علم مىگردد ، ولى اين تقييد ، مفاد دوّم جمله شرطيه را محفوظ نگاه مىدارد ، ولى تقييد حرمت ابد به دخول سبب مىگردد كه علاوه بر مفاد اول جمله شرطيه ، مفاد دوم آن نيز از ميان برود ، چون به هر حال دخول زمانى پس از عقد انجام مىگيرد پس بين عقد محرم و تحقق حرمت ابد فاصله زمانى مىافتد ، بنابراين ، اين نحو تقييد مؤونه بسيارى داشته و عرفى نمىباشد . ( 1 ) كافى 5 : 431 / 4 ( 2 ) التهذيب 7 : 332 / 1367 ، 473 / 1898 ( 3 ) كافى 5 : 435 / 2